Bu tədqiqat işində Daşkəsən kolbalt filizinin emalı zamanı alınan yuma məhlullarından arsenin elektrokoaqulyasiya üsulu ilə təmizlənməsi tədqiq edilmişdir. Elektrokoaqulyasiya (EK) üsulu arsenin sənaye tullantı sularından effektiv şəkildə çıxarılması üçün istifadə edilən prespektivli texnologiyadır. Prosesin müxtəlif parametrlərinin (AsO₄^3‒ ionunun ilkin qatılğı, məhlulun ilkin və son pH-ı, elektroliz vaxtı, cərəyan sıxlığı, dəstəkləyici elektrolitin miqdarı (NaCl), yanaşı ionların iştirakı və s.) arsenat ionlarının çıxarılmasına təsiri öyrənilmişdir. Elektrokoaqulyasiya zamanı məhlula keçən dəmir ionlarının hidrolizi nəticəsində amorf çöküntü– koaqulyant Fe(OH)₃ əmələ gəlir. Təcrübələr cərəyan şiddətinin və gərginliyin müxtəlif qiymətlərində, müxtəlif pH və vaxt intervallarında aparılmışdır. İlk dəqiqələrdə (U = 5.4 V, I = 0.125 A) anod zonasında dəmirin həllolmasından alınan pambıqvarı Fe(OH)₂ və Fe(OH)₃ çöküntülərinin AsO₄^3‒ ionlarını sorbsiya etməsi müşahidə edilmişdir. Optimal əməliyyat müddəti 20 dəq, cərəyan sıxlığı 10 mA/sm²  və pH=7-8 müəyyən edilmişdir. Elektrokoaqulyasiya prosesi nəticəsində məhlulda arsenin qatılığı 0.05 q/l-dən  0.01 mq/l-ə qədər endirilmişdir. Bundan əlavə, elektrokoaqulyasiya prosesinin statistik modelləşdirilməsi və optimallaşdırılması məqsədilə Prosesin Səthi Cavab Metodu (RSM) tətbiq edilmişdir. Əsas amillər (arsenin ilkin qatılığı, elektroliz müddəti və pH) və onların qarşılıqlı təsirlərini təsvir edən kvadratik model qurulmuşdur. Dispersiya analizinin (ANOVA) nəticələri modelin statistik cəhətdən əhəmiyyətli olduğunu göstərmişdir (F = 4.42, p = 0.029), ən təsirli amil isə ilkin arsen qatılığı olaraq müəyyən edilmişdir (p = 0.001). RSM əsasında proqnozlaşdırılan maksimal arsen çıxarılması səmərəliliyi 96–99.5% diapazonunda olmuş və eksperimental nəticələrlə yüksək uyğunluq göstərmişdir. Bu, modelin prosesin optimallaşdırılması və sənaye miqyasında tətbiqi üçün adekvat olduğunu təsdiqləyir.

doi.org/10.32737/0005-2531-2026-2-125-137