*Azotobacter* bakteriyaları tərəfindən həyata keçirilən bioloji azot fiksasiyasının səmərəliliyi azotazanın əsas mikroelementi olan molibdenin bioloji əlçatanlığından asılıdır və mülayim iqlimli bölgələrdə temperatur stresi şəraitində dəyişikliyə məruz qalır. Tədqiqatın məqsədi temperatur stresi şəraitində *Azotobacter chroococcum* bakteriyalarının böyüməsini, metabolik aktivliyini və azotfiksasiya qabiliyyətini dəstəkləməkdə molibdenin müxtəlif xelat formalarının effektivliyini müqayisə etmək idi. Tədqiqat *in vitro* şəraitdə, Eşbi (Ashby) mühitində aparılmışdır. Molibdenin beş mənbəyi qiymətləndirilmişdir: xelatlaşdırılmamış natrium-molibdat, amin turşusu xelatları və sintetik xelatlar. Bioloji əlçatanlıq böyümə intensivliyi, biokütlədə azotun toplanması, azotaza aktivliyi və ümumi zülal miqdarı əsasında qiymətləndirilmişdir. Nəticələr göstərmişdir ki, amin turşusu xelatları, xüsusilə də histidin-molibdat, molibdenin ən yüksək bioloji əlçatanlığını təmin etmişdir. Optimal temperaturda bu variant, xelatlaşdırılmamış formaya nisbətən bakteriyaların böyümə intensivliyində 30,7%, azotun toplanmasında 37,1% və azotaza aktivliyində 40,2% artım nümayiş etdirmişdir. Temperatur stresi şəraitində (18°C) amin turşusu xelatlarının üstünlüyü daha qabarıq şəkildə müşahidə olunmuşdur: azotfiksasiya səmərəliliyindəki azalma xelatlaşdırılmamış molibdat üçün 48,4% təşkil etdiyi halda, histidin-molibdat üçün bu göstərici cəmi 40,0% olmuşdur. Tədqiqat müəyyən etmişdir ki, amin turşusu xelatları təkcə molibdenin hüceyrələrə daşınmasını yaxşılaşdırmır, həm də azotaza kompleksinin sabitləşməsinə töhfə verir və əlverişsiz şəraitdə bakteriyaların ümumi metabolik vəziyyətini qoruyub saxlayır. Əldə edilən nəticələr təsdiqləyir ki, amin turşusu-molibdat xelatları bioloji məhsullarda istifadə üçün perspektivlidir, çünki onlar molibdenin bioloji əlçatanlığını və azotfiksasiya prosesinin temperatur stressinə qarşı davamlılığını artırır. Tədqiqatın nəticələri mülayim iqlimli bölgələr üçün effektiv *Azotobacter* əsaslı bioloji məhsulların hazırlanmasında istifadə oluna bilər ki, bu da mineral gübrələrin istifadəsini azaltmağa kömək edəcəkdir.
№4 2026







.png)