Тəbii biokütlə əsaslı sorbentlər neft məhsulları və üzvi çirkləndiricilərlə çirklənmiş su hövzələrinin təmizlənməsi üçün ekoloji cəhətdən təhlükəsiz və iqtisadi baxımdan səmərəli materiallar kimi getdikcə daha çox diqqət cəlb edir. Bu tədqiqatda Typha latifolia toxum liflərinin hidratasiya xüsusiyyətləri və üzmə qabiliyyəti onların təbii biosorbent kimi potensialının qiymətləndirilməsi məqsədilə sistemli şəkildə öyrənilmişdir. Bitki materialı Şimali Qazaxıstanın təbii su hövzələrindən toplanmış və heç bir kimyəvi modifikasiya aparılmadan istifadə edilmişdir. Morfoloji xarakterizasiya optik mikroskopiya və rəqəmsal morfometrik analiz metodlarının kombinasiyası ilə həyata keçirilmişdir. Toxum lifləri 16–36 μm diametrə malik nazik, uzunsov və budaqlanmış quruluş nümayiş etdirmiş, bu isə yüksək səth sahəsi/həcm nisbətini təmin etmişdir. Liflərin ilkin nəmlik miqdarı qravimetrik analiz üsulu ilə müəyyən edilmiş və orta hesabla 7,90 % təşkil etmişdir ki, bu da onların aşağı sıxlığa malik olduğunu və uzunmüddətli saxlanma üçün yararlı olduğunu göstərir. Qurudulma kinetikasının təhlili nəticəsində 105 °C temperaturda təxminən 8 saatdan sonra sabit kütlənin əldə olunduğu müəyyən edilmişdir. Üzmə qabiliyyəti və hidratasiya təcrübələri müxtəlif kütləli nümunələr üçün distillə olunmuş suda 24, 48 və 72 saatlıq ekspozisiya müddətlərində aparılmışdır. Maksimal üzmə qabiliyyəti əmsalı 72 saatdan sonra az kütləli nümunələrdə 0,0980 olmuşdur ki, bu da liflərin uzun müddət su səthində qalmaq qabiliyyətini təsdiq edir. Hidratasiya dərəcəsi ekspozisiya müddətinin artması ilə yüksəlmiş və ən yüksək göstərici yüngül nümunələrdə müşahidə olunaraq 33,86 %-ə çatmışdır. Əldə olunan nəticələr göstərir ki, Typha latifolia toxum lifləri əlverişli morfoloji xüsusiyyətləri, yüksək üzmə qabiliyyəti və əhəmiyyətli su saxlama potensialını özündə birləşdirir. Bu xüsusiyyətlər onları suyun təmizlənməsi və neft dağılmalarının aradan qaldırılması üçün nəzərdə tutulan təbii biosorbentlərin hazırlanmasında perspektivli material kimi qiymətləndirməyə imkan verir.
№4 2026







.png)