ISSN 0005-2531 (Print) ISSN 2522-1841 (Online)
TOLUОLUN İZOPROPANOLLA ALKİLLƏŞMƏSİ REAKSİYASINDA MODİFİKASİYA OLUNMANIN ZSM–5 SEOLİTİN XASSƏLƏRİNƏ TƏSİRİ
L.G.Voskresenski, N.M.Abdullayeva, A.Z.Məmmədova, T.G.Qəhrəmanov, S.E.Məmmədov

 

İtterbium və nikellə modifikasiya olunmuş ZSM–5 seolit əsasında bimetal katalizatorlar hazırlanmışdır. Toluolun izopropanolla alkilləşməsinin reaksiyasında iterbium (1.7–5.0 kütlə%) və nikelin (1.0–1.5 kütlə %) konsentrasiyasının seolitin turşuluq, tekstura və katalitik xüsusiyyətlərinə təsiri 300–3500C temperatur diapazonunda tədqiq edilmişdir.Göstərilmişdir ki, alkilləşmə dəyişdirilməmiş HZSM–5 seolitində qeyri–selektiv gedir.İzopropiltoluenlərin (3–IPT, 4–IPT və 2–IPT) formalaşmasının seçiciliyi 54.6–58.2% təşkil edir. HZSM–5–in iterbium ilə 5–0 kütlə% miqdarında modifikasiyası izopropiltoluenlər üçün selektivliyin 68–7%–ə qədər artmasına səbəb olur. 3%–Yb–HZSM–5 katalizatorunun nikellə 1.0 kütlə.% miqdarında əlavə modifikasiyası 2–IPT–nin əmələ gəlməsinin qarşısını alır və 4–IPT məhsuldarlığının artmasına kömək edir. Dəyişdirilmiş katalizatorlar RFA, BET, BJH və ammonyak TPD ilə xarakterizə olunurdu. Katalizatorun hava və hidrogenlə modifikasiyası, kalsinasiyası və ardıcıl təmizlənməsi seolitin xarici səthində və məsamələrində Yb2O3 oksidi və metal nikel nanohissəciklərinin dispers şəkildə paylanmasına gətirib çıxarır ki, bu da xüsusi səthin, ümumi məsamələrin azalmasına və mezopor həcminin payının artması səbəb olur.Modifikatorların seolitin turşulu OH qrupları ilə qarşılıqlı təsiri nəticəsində güclü Bronsted turşusu yerlərinin konsentrasiyası azalır və yeni, daha güclü Lyuis turşusu sahələri əmələ gəlir. Bütün bunlar 4–IPT formalaşmasının seçiciliyinə və bimetalik katalizatorun dayanıqlığına həlledici təsir göstərir. 3% Yb 1.0% Ni/HZSM–5 bimetal ka­talizatorunda 4–IPT üçün maksimum seçicilik 3300C–də əldə edilir və 24.6% toluolun çevrilməsində 71.5% təşkil edir

doi.org/10.32737/0005-2531-2024-89-96

Açar sözlər : ZSM-5 seoliti, modifikasiya olunma, itterbium, nikel, toluol, izopropanol, alkilləşdirilmə
Məqaləyə baxın
QEYDİYYAT
JURNALIN SONUNCU SAYI
№1 2024
MÜNDƏRİCAT
- KVANT KİMYƏVİ HESABLAMALARIN KATALİZDƏ ROLU: İCMALS.Ə.Cəbiyeva, N.A.Zeynalov, D.B.Tağıyev
- GÜNƏBAXAN JMIXININ PROTEAZI-PENDİR FERMENTASİYA PROSESLƏRİNİN PERSPEKTİV BİOKATALİZATORU: TƏCRİDİ, TƏMİZLƏNMƏSİ, XÜSUSİYYƏTLƏRİAmal Kaluş, Urida Ayssaui, V.V.VerxoturovDavamı